a)KOOPARITIFE ÜYE OLURKEN DIKKAT EDILMESI GEREKENLER
1-Kooperatifin bölgesel bir üst birlige üye olup olmadigina bakin. Çünkü bu
sistemde gelismis bir denetim mekanizmasi bulunur.
2-Kooperatif arsasinin kooperatif adina tapulu ya da tahsis belgeli olup
olmadigina bakmalisiniz.
3-Kooperatife ait arsanin imar durumunu inceleyin, imari yoksa üye olmayin.
4-Bir kooperatife üye olduktan sonra islerin nasil yürütüldügünü takip etmek için
yilda bir yapilan genel kurul toplantilarina düzenli olarak katilin.
5-Kooperatif aidatlarini elden vermek yerine banka hesabina yatirin. Dekontlari
saklayin.
6-Yönetimde bulunan kisilerin yakin evrelerine ucuz devir gibi yollarla çikar
saglayabileceklerini düsünerek uyanik olmanizda da ayrica fayda var.
b)KOOPERATIF ORTAKLARI IÇIN DIKKAT EDILMESI GEREKENLER
1A- KOOPERATIFE NASIL ORTAK OLUNUR?
1. Kooperatife ortak olma yollari
- Bir kooperatif kurarak ortak olma
- Daha önce kurulmus olan bir kooperatife sonradan ortak olma
- Kooperatif ortaklarindan birinin ortaklik payini devralmak suretiyle ortak olma
- Miras yoluyla ortak olma
-Tasinmaz mal veya isletme karsiligi ortak olma
2. Kooperatif ortakligina girme sartlari
- Medeni haklari kullanma yeterliligine sahip olmak,
- Yazili olarak kooperatif yönetim kuruluna basvurmak,
- Varsa sahsi sorumluluk ve ek ödemeleri yazili olarak kabul etmek,
- Gerekli sermaye payini taahhüt etmek ve dörtte birini pesin ödemek,
- Ana sözlesmelerle getirilen diger sartlari tasimak.
3. Kooperatiflerle ilgili bazi hususlar
- Kooperatiflerde yedek ortaklik yoktur.
- Yapi kooperatiflerinde konut, isyeri ve ortak sayisinin genel kurulca belirlenmesi zorunludur
- Sonradan ortakliga kabul edileceklerden bir fark alinmasi, mevcut ana sözlesmelere göre genel kurul karari ile mümkün olabilmektedir. Bu konuda yönetim kurulu yetkili degildir.
4. Ortak olurken dikkat edilecek bazi hususlar
Bir kooperatife ortak olurken;
- Sözlere, ilanlara kesinlikle inanilmamalidir.
- Ödemeler kooperatif adina bankada açilmis olan hesaplara yatirilmali ya da
kooperatif yetkililerine, kooperatif kasesini ve ilgililerin imzasini tasiyan makbuz
karsiligi yapilmali.
- Kooperatifin mevcut ortaklarinin ekonomik, kültürel ve sosyal durumlari iyi
arastirilmali.
- Arsanin tapu devri ya da tapuya serh verdirilecek bir satis vaadi sözlesmesi ile
alinip alinmadigina bu arsanin kooperatifin amacina uygun olup olmadigina
bakilmalidir
- Ortak sayisinin, belirlenen konut/isyeri sayisindan fazla olup olmadigi
arastirilmalidir
- insaat ruhsatinin alinip alinmadigi sorulmali, insaat seviyesi, arsa alimi ve
insaata yapilan harcamalar ile toplanan paralarin mukayesesi yapilmalidir.
- Ortaklik devralinacak sahsin, gerçekten ve halen o kooperatifin ortagi olup
olmadigi, kooperatife borcunun bulunup bulunmadigi arastirilmali.
- Ödenen aidat ve günün fiyat artislari da dikkate alinarak, insaatin ne kadar
sürede bitirilebilecegi hususunda bir fikir edinilebilmelidir.
2A - ORTAKLARIN HAKLARI NELERDIR?
- Ortaklik haklari ortaklik senedi ile temsil olunur
- Ortaklar, Kooperatifler Kanununun kabul ettigi esaslar dahilinde hak ve
vecibelerde esittirler
A) ORTAKLARIN BIREYSEL HAKLARI
- Ortakliktan çikma hakki
Her ortagin çikma hakki vardir
Ortakliktan çikma hakkinin kullanilmasi, anasözlesmeyle en çok 5 yil için sinirlandirilabilir. Ortagin hiç bir suretle kooperatiften çikamayacagina dair sartlar hükümsüzdür
Çikis, ancak bir hesap yili sonu için ve en az 6 ay önceden haber verilerek yapilir.
Yönetim kurulu, bir ortagin kooperatiften istifasini kabulden kaçinacak olursa, ortak çikma dilegini noter araciligi ile kooperatife bildirir. Bildiri tarihinden itibaren çikma gerçeklesir
- Ortaklik payini devir hakki
Ortaklik paylari devredilebilir. Yönetim kurulu, ortakligi devralan kisinin ortaklik niteliklerini tasimasi halinde, bu kisiyi ortakliga kabul eder. Ana sözlesmede gösterilecek sartlarla ölen ortagin mirasçilarinin kooperatifte ortak olarak kalmalari saglanabilir
- Çikarilma kararina karsi genel kurula itiraz veya mahkemeye dava açma hakki
Kendisine çikarilma karari teblig edilen ortagin, bu yaziyi aldigi tarihten itibaren üç ay içinde mahkemeye itiraz davasi açma veya genel kurula itiraz etme hakki vardir
- Bilgi edinme ve örnek isteme hakki
Yönetim ve denetim kurulu yillik çalisma raporlari ile bilançosunu talep eden ortaklara bilanço ve gelir gider farki hesaplarinin birer suretinin verilmesi mecburidir.
Ortaklarin bilgi edinme hakki bertaraf edilemez veya sinirlandirilamaz
- Ticari defterleri ve belgeleri inceleme hakki
Kooperatifin ticari defterleri ve haberlesme ile ilgili hususlarin incelenmesi, genel kurulun açik bir izni veya yönetim kurulunun karari ile mümkündür
- Genel kurula katilma, seçme ve seçilme hakki
Üç ay evvel ortak olmayanlar hariç her ortak genel kurula katilma hakkina sahiptir.
Genel kurula katilma hakkina sahip olan bir ortak, ayni zamanda genel kuruldaki görüsmelere katilmak, bu görüsmeler sirasinda düsüncelerini açiklamak, sorular sormak, görüsülen konular hakkinda müstereken veya münferiden önerge vermek ve oyunu kullanmak, seçmek, seçilmek gibi haklara da sahip olmaktadir.
Yönetim ve denetim kurulu üyeligi ile tasfiye kurulu üyeligine seçilebilmek için getirilen özel hükümler saklidir
-Olumlu gelir gider farkindan pay alma hakki
Tüketim, Motorlu Tasiyicilar, Üretim ve Pazarlama vb. Kooperatiflerinin anasözlesmelerinde olumlu gelir gider farkinin (kârin) ortaklar arasinda bölüsülmesi öngörülmüs ise bu bölünme ortaklarin kooperatifle yapmis olduklari islemleri oraninda yapilir
-Genel kurulda oy kullanma hakki
Genel Kurulda her ortak yalniz bir oya sahiptir
Kooperatif islerinin görülmesine katilmis olanlar Yönetim Kurulunun ibrasina ait kararlarda oylamaya katilamazlar. Ancak, denetçilerin ibrasinda oy kullanabilirler.
Ortaklardan hiçbiri kendisi veya kari ve kocasi yahut usul ve füruu ile kooperatif arasinda sahsi bir ise veya davaya dair olan görüsmelerde oy hakkini kullanamaz
-Genel kurulda temsil hakki
Ana sözlesmede açiklama bulundugu takdirde, bir ortak yazi ile izin vermek suretiyle genel kurul toplantisinda oyunu ancak baska bir ortaga kullandirabilir. Bir ortak genel kurulda birden fazla ortagi temsil edemez. Ortak sayisi 1.000?in üstünde olan kooperatiflerde anasözlesme ile her ortagin en çok 9 olmak üzere birden fazla ortagi temsil edebilecegi öngörülebilir. Es ve birinci derecede akrabalar için temsilde ortaklik sarti aranmaz
-Genel kurul kararlari aleyhine dava açma hakki
a) Genel kurul toplantisinda hazir ortaklardan alinan kararlara aykiri kalarak tutanaga geçirten veya oyunu kullanmasina haksiz olarak izin verilmeyen ortaklar kanuna, anasözlesme hükümlerine ve iyi niyet esaslarina aykiri oldugu iddiasi ile genel kurul kararlari aleyhine, toplantiyi izleyen günden baslamak üzere bir ay içinde, kooperatif merkezinin bulundugu yerdeki mahkemeye basvurup iptal davasi açabilirler
b) Genel kurul toplantisinda hazir bulunsun ya da bulunmasin;
1- Toplantiya çagrinin usulü dahilinde yapilmadigini,
2-Gündemin geregi gibi ilan veya teblig edilmedigini,
3-Genel kurul toplantisina katilmaya yetkili olmayan kimselerin karara katilmis bulunduklarini,
iddia eden ortaklarin da dava açma haklari bulunmaktadir.
-Denetçilerin dikkatini çekme ve açiklama yapilmasini isteme hakki
Ortaklar gerekli gördükleri hususlarda denetçilerin açiklama yapilmasini istemeye yetkilidir
-Tasfiye artigindan pay alma hakki
Anasözlesmelerde, kooperatif borçlarinin ve ortak pay bedellerinin ödenmesinden sonra, kalan miktarin dagilma aninda kayitli ortaklar veya hukuki halefleri arasinda ödenmis sermayeleri ile orantili olarak dagitilacagi yönünde hükümlere yer verilmistir
B) TOPLU KULLANILABILECEK HAKLAR
Genel kurulu toplantiya çagirma hakki
Dört ortaktan az olmamak kaydiyla ortak sayisinin en az onda birinin istegi üzerine genel kurul toplantiya çagrilir.
Yönetim Kurulu bu istegi en az on gün içinde yerine getirmedigi takdirde, istek sahiplerinin müracaati üzerine ilgili Bakanlik tarafindan da genel kurul toplantiya çagrilabilir.
Gündeme madde ilavesini isteme hakki
Kooperatifler Kanununun göre, dört ortaktan az olmamak üzere, ortaklarin en az onda biri tarafindan, genel kurul toplantisindan en az 20 gün önce yazili olarak bildirilecek hususlarin gündeme konulmasi zorunludur.
Kooperatife kayitli ortaklarin en az onda birinin, genel kurul sirasinda gündem maddelerinin görüsülmesine geçilmeden önce (divanin seçimini takiben) yazili teklifte bulunmalari halinde;
- Hesap tetkik komisyonunun seçilmesi,
- Bilanço incelemesinin ve ibranin geriye birakilmasi,
- Çikan veya çikarilan ortaklar hakkinda karar alinmasi,
- Genel kurulun yeni bir toplantiya çagirilmasi,
- Kanun, ana sözlesme ve iyi niyet esaslari ile genel kurul kararlarina aykiri oldugu ileri sürülen yönetim kurulu kararlarinin iptali,
- Yönetim kurulu üyeleri ile denetçilerin azli ve yerlerine yenilerinin seçilmesi,
ile ilgili hususlarin da genel kurula katilanlarin yaridan bir fazlasinin kabulü ile gündeme alinmasi mümkündür
Sermaye (ortaklik) payi hakki
Kooperatife giren her sahistan en az bir ortaklik payi alinmasi gerekir. Anasözlesme, en yüksek had tespit ederek bir ortak tarafindan bu had dahilinde birden fazla pay alinmasina cevaz verebilir
Mevcut duruma göre bir ortaklik payinin degeri 100.000 lira olup, bir ortakça alinabilecek en çok pay adedi ise 5.000?dir.
Aidat ödeme yükümlülügü
Yapi Kooperatiflerinde ortaklar, taahhüt ve tediye ettikleri ortaklik payi bedelleri disinda, kooperatif amaçlarinin gerçeklestirilmesini saglamak üzere genel kurulca belirlenen miktardaki gider taksitlerini ve bunlarin gecikme bedellerini ödemek zorundadirlar.
Sir saklama yükümlülügü ve ceza
Ortak ögrenmis oldugu kooperatife ait sirlarini, sonradan ortaklik hakkini kaybetmis olsa dahi gizli tutmak zorundadir. uymayan ortak meydana gelecek zararlardan kooperatife karsi sorumlu oldugu gibi kooperatifin sikayeti üzerine bir yila kadar hapis veya agir para cezasiyle veya her ikisiyle birlikte cezalandirilir
Ortaklarin sorumlulugu
1. Sinirsiz sorumluluk
Anasözlesme, kooperatifin varligi borçlarini karsilamaya yetmedigi hallerde, ortaklarinin da sahsen ve sinirsiz olarak sorumlu tutulacaklarini hüküm altina alabilir
2. Sinirli sorumluluk
Anasözlesmeye, kooperatif borçlari için her ortagin kendi payindan fazla olarak sahsen ve belirli bir miktara kadar kooperatiften sonra sorumlu olacaklari hususunda bir hüküm konabilir
Ortagin sahsi alacaklilarinin durumu
Bir ortagin sahsi alacaklilari, ancak;
- Ortaga ait faizi,
- Gelir gider farklarindan hissesine düsen miktari,
- Kooperatifin dagilmasinda ona ödenecek payi,
haczettirebilirler
Ödemelerini geciktiren ortaklardan faiz alinabilecegi, ancak bilesik faiz yürütülemeyecegi
Sermaye koyma borcunu zamaninda yerine getirmeyen ortak, ihtara gerek kalmaksizin temerrüt faizi ödemekle yükümlüdür. Ayrica, ortaklar temerrüt halinde cezai sart ödemeye de mecbur tutulabilirler
aidat ödeme borcunu yerine getirmeyen ortaklardan, genel kurulca belirlenen oranda faiz istenebilir.
aidat ödemelerini geciktiren ortaklara yürütülen gecikme faizlerinin ana borca eklenerek tekrar bilesik faiz yürütülmesi de söz konusu degildir.
3A - ORTAKLIKTAN ÇIKARILMA ESASLARI VE ITIRAZ YOLLARI
1. Genel olarak ortaklik sifatinin kaybedilmesi
Bir ortagin ortaklik sifati genel olarak;
- Çikma hakkini kullanarak
- Ölümü ile
- Ortaklik payini devretmesiyle
- Ortaklik sifati bir görev veya hizmetin yerine getirilmesine bagli ise, bu görev veya hizmetin sona ermesiyle
- Anasözlesmede gösterilen sebeplerle ortakliktan çikarilmasiyla
- Parasal yükümlülüklerini yerine getirmemesi sonucu sona erer.
2. Ortakliktan çikarilma (ihraç) esaslari
Kooperatif ortakligindan çikarilmayi gerektiren sebepler ana sözlesmede açikça gösterilir. Ortaklar anasözlesmede açikça gösterilmeyen sebeplerle ortakliktan çikarilamazlar.
Ortakliktan çikarilmaya yönetim kurulunun teklifi ile genel kurulca karar verilir. Anasözlesme, çikarilan ortagin genel kurula basvurma hakki sakli kalmak üzere, bu hususta yönetim kurulunu da yetkili kilabilir. Uygulamadaki anasözlesmelere göre, ortakliktan çikarma yetkisi yönetim kuruluna aittir.
Çikarilma kararinin onayli örneginin on gün içinde notere tevdi edilmesi gerekir. Bu ortak teblig tarihinden itibaren üç ay içinde itiraz davasi açabilir. Ortak, üç aylik süre içinde genel kurula da itiraz edebilir. Bu itiraz, ilk toplanacak genel kurula sunulmak üzere, yönetim kuruluna noter araciligi ile teblig ettirilecek bir yazi ile yapilir. Genel kurula itiraz edildigi takdirde, yönetim kurulunun çikarma karari aleyhine itiraz davasi açilamaz. Itiraz üzerine genel kurulca verilecek karara karsi itiraz davasi hakki saklidir.
Üç aylik süre içinde, genel kurula veya mahkemeye basvurmak suretiyle itiraz edilmeyen çikarilma kararlari kesinlesir
3. Parasal yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeni ile ortakliktan çikarilma
yapi kooperatiflerinde en çok rastlanan ortakliktan çikarma nedeni, ortagin parasal yükümlülüklerini yerine getirmemesidir.
parasal yükümlülüklerini otuz gün geciktirmeleri üzerine, yönetim kurulunca noter araciligi ile yapilacak ihtari takip eden on gün içinde bu yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere ayni kurulca ikinci ihtar yapilir. Ikinci ihtari takip eden bir ay içerisinde de yükümlülüklerini yerine getirmeyenler ortakliktan çikarilir
4. Konut Yapi Kooperatifi Örnek Anasözlesmesine göre diger ortakliktan çikarilma
sebepleri
- Ortaklik sartlarini kaybetmek,
- Kur?a çekimi sonunda kendilerine düsen konutlari kabul etmemek,
- Tapuda kendi adlarina tescilden önce konutlarinda yaptiklari tahribat veya tadilati yazili ihtara ragmen düzeltmemek,
- Kooperatifin para, mal ve belgeleri üzerinde isledikleri suçlardan dolayi mahkum olmak,
ortakliktan çikarilma sebebidir.
5. Çikarilma kararina karsi genel kurul nezdinde itiraz eden veya mahkemede itiraz davasi açan ortagin hukuki durumu
Haklarindaki çikarma karari kesinlesmeyen ortaklarin yerine yeni ortak alinamaz. Bunlarin ortaklik hak ve yükümlülükleri çikarilma karari kesinlesinceye kadar devam eder
4A ÇIKAN VE ÇIKARILAN ORTAKLARLA HESAPLASMA SÜRESI ve YÜKÜMLÜLÜK
1. Iade edilecek haklar, hesabi ve zamani
Kooperatifin mevcudiyetini tehye düsürecek nitelikteki iade ve ödemeler, anasözlesmede daha kisa bir süre tespit edilmis olsa bile genel kurulca üç yili asmamak üzere geciktirilebilir. Bu durumda kooperatifin muhik bir tazminat isteme hakki saklidir. Çikan veya çikarilan ortaklar ile mirasçilarinin alacak ve haklari bunlari isteyebilecekleri günden baslayarak bes yil geçmekle zamanasimina ugrar.
Çikan, çikarilan ortagin sermaye veya mevduatindan kismen veya tamamen yoksun kalacagi hakkindaki sartlar hükümsüzdür
2. Yapi Kooperatiflerinde çikan veya çikarilan ortaklarla hesaplasma
yapi kooperatifi devir disinda bir nedenle ortakligi sona erenlerin sermaye ve diger alacaklari, o yil bilançosuna göre hesaplanarak, bilanço tarihinden itibaren bir ay içinde geri verilir. Ancak ortakligi sona erenlerin yerine yeni ortak alinmasi halinde eski ortagin ödedigi sermaye ve diger alacaklari derhal geri verilir.
3. Ortak, alacak ve haklarinin cari fiyat veya döviz kuru üzerinden degerlendirilmesini veya faiz verilmesini talep edemez.
Kooperatiften çikan ya da çikarilan ortagin, kooperatife yapmis oldugu ödemelerini cari fiyat veya döviz kuru üzerinden degerlendirilip, hesaplanip iadesini istemesi söz konusu degildir.
Ancak, genel kurul karariyla ödemeler yabanci para cinsinden yapilmissa, çikan ya da çikarilan ortaklara iadelerin de ayni para cinsinden yapilmasi gerekir